Shea butter
Shea butter (Butyrospermum parkii), Afrika shea ağacının çekirdeklerinden elde edilen, yoğun nemlendirici ve bariyer onarıcı özellikleriyle öne çıkan doğal bir bitkisel yağdır. Yüksek yağ asidi (oleik, stearik, linoleik, palmitik), fitosterol ve E vitamini içeriği sayesinde kuruluk, çatlak, egzama eğilimi ve bariyer hasarı olan ciltlerde yumuşatma, koruma ve onarım etkisi sağlar.
Ciltteki temel faydaları
- Derin nem ve bariyer onarımı: Shea butter, emolyan ve hafif oklüzif yapısıyla ciltteki mikroskobik çatlakları doldurur, nemi içeride tutan koruyucu bir film oluşturur; bu sayede TEWL’yi azaltıp “su kaybına karşı kalkan” görevi görür.
- Anti‑inflamatuvar ve yatıştırıcı etki: Fitosteroller ve bazı fenolik bileşikler, inflamatuvar yanıtı azaltarak kızarıklık, kaşıntı ve tahriş hissini hafifletir; egzama, psoriasis ve rosacea eğilimli ciltlerde destekleyici olarak kullanılabilmektedir.
- Antioksidan ve yaşlanma karşıtı: İçerdiği E vitamini ve polifenoller, serbest radikal hasarını azaltarak kollajen/elastin yıkımını yavaşlatır; uzun vadede ince çizgi ve elastikiyet kaybı üzerinde olumlu etki sağlar.
- Güneş ürünleri özelinde Shea Butter, UVA/UVB filtrelerinin kurutucu etkisini dengeleyerek dudak ve ciltte bariyer bütünlüğünü korumaya yardımcı olur ve SPF formüllerine besleyici, onarıcı bir “bakım kremi” dokunuşu katar. Ayrıca bazı çalışmalar, shea yağının UV filtreleriyle birlikte kullanıldığında formülün fotostabilitesini ve in vivo SPF değerini artırabilen bir “SPF booster” etkisi gösterebildiğini bildirmektedir.
Saç ve saç derisi üzerindeki etkisi
- Saç teli: Yoğun nemlendirici ve film oluşturucu yapısıyla kuru, kıvırcık veya kimyasal işlem görmüş saçta kırılmayı azaltır, elektriklenmeyi kontrol eder ve parlaklık sağlar; maske, saç kremi ve leave‑in ürünlerde sık kullanılır.
- Saç derisi: Anti‑inflamatuvar etkisiyle kuru, pullanan ve kaşıntılı saç derisini yatıştırır; folikül çevresindeki bariyeri güçlendirerek daha sağlıklı saç büyümesi için uygun ortam yaratır.
Vücut ve selülit üzerindeki etkisi
- Vücut cildi: Dirsek, diz, topuk gibi çok kuru bölgelerde yoğun nem ve esneklik sağlar; çatlak eğilimli karın, kalça ve uyluk bölgelerinde elastikiyeti artırmak için tek başına veya yağlarla kombine kullanılır.
- Dudak : Bariyeri onarmak, yoğun nem sağlamak ve çatlama eğilimini azaltmak için çok güçlü bir baz görevi görür. Yüksek yağ asidi ve vitamin içeriği sayesinde dudakları yumuşatır, esnekliğini artırır ve özellikle soğuk, rüzgar, güneş gibi dış etkenlere karşı koruyucu bir film tabakası oluşturur.
- Selülit görünümü:
- Shea kendi başına doğrudan lipolitik bir aktif değil; ancak masajda kayganlık sağlayıp mikrodolaşımı artırmaya yardımcı olur ve cildi daha dolgun, pürüzsüz göstererek portakal kabuğu görünümünü optik olarak azaltabilir.
- Yüksek yağ asidi içeriği ve muhtemel kollajen destekleyici etkisiyle cildin sıkılığını ve kalınlığını artırarak selülitin yüzeye yansımasını bir miktar “yumuşatıcı” rol oynar; genellikle kafein, centella, yosun vb. aktiflerle birleştirilir.
Özet konumlandırma (cilt–saç–vücut/selülit)
- Cilt: Bariyer onarıcı, yoğun nemlendirici, kızarıklık ve irritasyonu yatıştıran “kurtarıcı yağ”.
- Saç: Kuru/kıvırcık saç ve kuru saç derisi için besleyici, kırılma ve frizz azaltan bakım bazı.
- Vücut/selülit: Anti‑selülit ürünlerinde masajı kolaylaştıran ve cildi dolgunlaştıran taşıyıcı yağ; drenaj ve lipolizi hedefleyen diğer aktiflerle birlikte selülit görünümünü destekleyici.
Uygulama alanları
- Çok kuru ve çatlak bölgeler: Topuk, dirsek, el ve dudak gibi yoğun kuruyan alanlarda, saf ya da yüksek oranlı shea balm formülleriyle çatlak görünümünü ve rahatsızlık hissini azaltır.
- Bariyer hasarlı ve kış cildi: Rüzgâr, soğuk ve düşük neme maruz kalan ciltlerde “barrier repair” krem ve balmlarında sık kullanılır; bariyer güçlendirici seramidler ve humektanlarla kombinasyonunda etkisi artar.
- İz ve eşitsiz doku: Hücre yenilenmesini dolaylı destekleyen vitamin ve yağ asitleriyle, skar bakımında tamamlayıcı rol oynar; erken dönemde düzenli kullanım, yeni izlerin görünümünü yumuşatmaya yardımcı olabilir.
Güvenlik profili
- Cosmetic Ingredient Review (CIR) ve Expert Panel for Cosmetic Ingredient Safety, 13 farklı shea türevi (Shea Butter, Shea Oil, Unsaponifiables vb.) için kapsamlı güvenlik değerlendirmesinde, “mevcut kullanım şekli ve konsantrasyonlarında, non‑sensitizing formüle edildiği sürece güvenli” sonucuna varmıştır.
- Kullanım konsantrasyonları kozmetikte 1–20% aralığından %100 saf forma kadar uzanır; dermal toksisite, karsinojenite veya sistemik toksisite açısından anlamlı bir risk gösterilmemiş, yama testlerinde saf shea içeren ürünlerin de genelde non‑irritan olduğu raporlanmıştır.
- Shea butter komedojenite skorunun düşük‑orta aralıkta olduğu; çoğu kişide sivilceye neden olmazken çok akneye yatkın ve occlusive’lere hassas ciltlerde yüksek oranlı kullanımda gözenek tıkanması ihtimaline dikkat edilmesi gerektiği belirtilir.
Kaynakça
- Safety Assessment of Butyrospermum parkii (Shea)–Derived Ingredients as Used in Cosmetics – Expert Panel for Cosmetic Ingredient Safety.
https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/10915818231224230
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38166445/
- Safety Assessment of Butyrospermum parkii (Shea) – tam teknik rapor.
https://www.cir-safety.org/sites/default/files/shea092016tent.pdf
https://www.cir-safety.org/sites/default/files/butyrospermum%20parkii%20(shea).pdf
https://www.fumben.com/makaleler/elkremi/01_SheaButter_PR720.pdf
- Vegetable Butters and Oils as Therapeutically and Cosmetically Active Ingredients (she a butter bölümleri).
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9083541/
- Butyrospermum parkii butter in skincare – Lesielle.
https://www.lesielle.com/int/en/butyrospermum-parkii-butter-in-skincare-what-is-inci-1506
- Shea Butter – an overview (kimya, yağ asidi profili, kullanım alanları).
https://www.sciencedirect.com/topics/agricultural-and-biological-sciences/shea-butter
- What is Butyrospermum Parkii Butter? – Paula’s Choice Ingredient Dictionary.
https://www.paulaschoice-eu.com/butyrospermum-parkii-butter/ingredient-butyrospermum-parkii-butter.html
- Moisturizing and antioxidant factors of skin barrier restoring body creams with shea butter (nem ve bariyer odaklı çalışma).
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/39528438/
- Shea Butter and the Science of Skin Barrier Repair.
https://yellowbrickroadproducts.com/shea-butter-skin-barrier-repair/
- What Is Shea Butter & Its Benefits For Skin – Aveeno.
https://www.aveeno.com/journal/what-shea-butter-5-skin-benefits-worth-knowing
- Shea Butter, the Hero for Your Winter Skin – Ahava.
https://global.ahava.com/blogs/inside-ahava/shea-butter-the-hero-for-your-winter-skins
- Why Shea Butter Is Important for Cracked Skin?
https://thegoodhygiene.com/blogs/news/why-shea-butter-is-important-for-cracked-skin
- Shea butter, a nourishing treatment that protects the skin – Typology.
https://us.typology.com/library/shea-butter-a-nourishing-treatment
- Shea Butter for Skin: Top Benefits and Best Uses.
https://meridaskin.com/shea-butter-for-skin/
- Shea Butter – Uses, Side Effects, and More – WebMD.
https://www.webmd.com/vitamins/ai/ingredientmono-1512/shea-butter
